Onder de dekens

Als meisje trok ik de dekens over mijn hoofd als ik bang of verdrietig was. Zo maakte ik een veilig holletje waar niemand me kon vinden, een plek waar ik alleen was met mijn helpers: de wezens van wie ik me voorstelde dat ze me zouden redden. God, een goede fee, mijn ‘echte ouders’ – ik had in mijn hoofd gehaald dat mijn ouders de mijne niet waren – een ridder, een popidool. (Ken je Nick Kamen nog?)

Ook als volwassene heb ik dat holletje vaak opgezocht. Ik sprak niet over wat me dwarszat, maar stopte het onder de dekens. Het was alsof het niet echt bestond zolang ik er geen woorden aan gaf. Mijn helpers veranderden van gedaante: ridders werden droommannen op wie ik mijn zinnen had gezet, toverfeeën maakten plaats voor de beneveling van wijn.

Dat beschermende holletje, waar ik helemaal alleen was en me toch geborgen voelde, had ook iets verslavends. Zoals verdriet iets verslavends kan hebben, zo voelde ook dit terugtrekken vertrouwd. Alles in mij verlangde ernaar gezien te worden, gered te worden. Tegelijkertijd verlangde niets in mij ernaar om wérkelijk gevonden en geholpen te worden.

Herkenbaar?

Zelfbescherming, schaamte en verslaving

Wat me verborgen hield was zelfbescherming: hulp vragen had zelden iets anders opgeleverd dan afwijzing en ik had geconcludeerd dat het veiliger was om alles zelf op te lossen. Maar er was nog een cipier in mijn zelfontworpen schuilplek, en die heette schaamte.

Schaamte is een pijnlijke poortwachter die je binnenwereld afschermt van de buitenwereld, of de buitenwereld beschermt tegen jouw binnenwereld. Schaamte doet je geloven dat wat er in jou leeft te veel is, te raar of te slecht om gezien te mogen worden. Het signaal waarmee ze regeert is een gloeiend vuur dat vanuit je buik naar je wangen stijgt. Je voelt je poedelnaakt en weerloos in een wereld vol afkeurende ogen die hun pijlen op je richten.

Schaamte fluistert je in dat het allemaal aan jou ligt, aan hoe jij bent, dat jij in je diepste wezen niet oké bent. Wanneer je die stem gelooft – en hoe kun je die niet geloven als je hem dagelijks hoort? – groeit de neiging je te verbergen en jezelf kleiner te maken, jezelf te straffen, zodat je de oordelen van anderen maar vast voor kunt zijn.

Schaamte legt een verhullende, maar ook verstikkende deken over alles wat kwetsbaar is en waarmee we worstelen. Ze zorgt ervoor dat dat wat het meeste behoefte heeft aan licht en lucht, het daglicht niet mag zien.

Verhalen die schaamte en verslaving in stand houden

Omdat schaamte zo pijnlijk is bedekken we haar met nog een extra sprei van nieuwe verhalen. Sommige verhalen maken ons ogenschijnlijk wat groter: dat we het wel alleen kunnen redden, dat we sterk zijn, dat toch niemand ons begrijpt. Andere maken ons nog wat kleiner: dat het ernstig met ons gesteld is, dat we te complex of te zwaar zijn voor anderen. In beide gevallen dienen ze hetzelfde doel: de schaamte niet te hoeven voelen.

Onder de dekens is het warm, maar je krijgt er geen lucht. En zo verstikken we onszelf langzaam. We blijven alleen sudderen in onze pijn. Onder de dekens, achter de gordijnen, in de stilte van de nacht en in de chaos van ons hoofd. Alleen, maar niet zonder gezelschap, want er zijn altijd schijnhelpers: wijn, chocola, de telefoon, Netflix en hun afleidende handlangers.

Krachtig vanbuiten, afgesloten vanbinnen

Langzaamaan raak je ervan overtuigd dat je beste optie is om je ware zelf te verbergen en jezelf te redden. Bij mij zag dat er zo uit: ik deed alles alleen en verborg alle vormen van kwetsbaarheid.

Van buitenaf kan dat alleen-doen er krachtig en professioneel uitzien. Gewoon doorgaan, afspraken nakomen, werken alsof er niets aan de hand is. Toen mijn oma overleed, die als een moeder voor me was, zei ik tegen mijn toenmalige vriend dat hij gerust naar het buitenland kon gaan, ik had niemand nodig. Ik wist niet eens dat praten iets kón veranderen.

Niemand wist wat er onder de oppervlakte bewoog. Ik zelf nog het minst. Overdag functioneerde ik, ’s avonds dronk ik om niet te hoeven voelen. Het leek veerkracht, maar in werkelijkheid kon ik niet verdragen om met mijn emoties in contact te zijn. Laat staan in aanwezigheid van anderen.

Vele jaren later, toen ik er lichamelijk en geestelijk volledig doorheen zat, vroeg ik nog steeds geen hulp. Ik nam een sabbatical van een half jaar om mezelf bij elkaar te rapen. Dat werkte deels: ik stopte met ongezond gedrag en zei een baan op die niet goed voor me was. Maar werkelijk geheeld was ik niet. Dat kwam pas later, en niet in mijn eentje, maar in contact met anderen.

Heling van schaamte en verslaving gebeurt in relatie

Zoals schaamte en eenzaamheid pijn en verslaving in stand houden, zo zijn openheid en verbinding helend. Gedeelde kwetsbaarheid verbindt omdat ze het isolement doorbreekt waar schaamte van leeft. Als je ooit hebt geleerd dat jouw binnenwereld niet welkom was bij anderen, heb je nieuwe ervaringen nodig waarin die wél welkom is. Wat in contact werd beschadigd, kan alleen in contact herstellen.

Bij mij is dat een langzaam proces geweest, van jaren, waarin ik mijzelf steeds iets verder opende. En het gaat nog altijd door. Het vraagt dat ik mijn beschermers uitdaag: delen in mij die anderen wantrouwen en die elk voorval aangrijpen als bewijs dat ik het beter alleen kan doen, dat niemand echt begrijpt wat ik nodig heb.

Misschien nog moeilijker is het erkennen dat ik bang kan zijn voor gevoelens waar ik naar verlang, zoals waardering, aandacht en nabijheid. Ze voelen vaak onveilig. En toch is er in de afgelopen jaren veel veranderd. Ik heb ervaringen opgedaan van diepe verbondenheid, van durven leunen en rusten in de armen van anderen, van mijzelf werkelijk geloven en oké kunnen vinden, en zelfs intens gevoelde momenten van zelfliefde. Ervaringen die zo krachtig zijn dat ze oude overtuigingen konden overschrijven.

Je vindt jezelf niet terug zolang je undercover blijft. Je vindt jezelf in contact met anderen die jou zien zoals je bent. Die luisteren wanneer je deelt wat zo lang onuitgesproken bleef. Die jou erkennen in wat er in je leeft. Je hoeft jezelf niet meer alleen te redden.

Voor wie dit herkent.
Voor wie onder de dekens schuilt.
Voor wie meer verlangt naar heling dan naar onzichtbaar zijn.
Voor jou is er een plek.

De Craving Course

In september start de Craving Course, voor mensen die verlangen naar echte vrijheid en niet alleen willen stoppen met gedrag maar willen begrijpen waar het vandaan komt. Het is een traject waarin je samen onderzoekt, oefent en leert om in verbinding te blijven met jezelf. Je doet het werk zelf, maar niet alleen. Je bent zo welkom.

Voor naasten bij verslaving

Niet alleen mensen met een verslavingsprobleem herkennen het schaamtegedreven isolement. Ook hun naasten kennen het. Hun strijd is soms nog eenzamer. Want als er eenmaal hulp naar binnen mag, gaat alle aandacht naar de ander, en niet naar hen. Sterker nog: zij zijn zó sterk, dat ze zelfs door hulpverlenende instanties worden ingezet in het gevecht van de ander. Naasten zijn de stille strijders die niemand ziet.

Ben je naaste en moe van de stille strijd, dan is het herstelweekend voor naasten dat ik eind maart begeleid misschien iets voor jou. Twee dagen waarin het niet om de ander draait, maar om jou. Om terug te komen bij jezelf, in een groep mensen die begrijpen waar je mee worstelt en die weten hoe het is om steeds sterk te moeten zijn. Er is nog één plek beschikbaar.